Oboljenja koja uzrokuju bakterije – bakterijske bolesti

Escherichia coli (kolibaciloza)

Bakterije E. coli su među prvim predstavnicima intestinalne flore koji se naseljavaju nakon rođenja, i čine dio te flore kod gotovo svih životinja. Razni serotipovi izazivaju oboljenja na razne načine, osobito kod mladih svih vrsta životinja. Genetska otpornost, antitijela majke, dobra higijena te kvalitetna ishrana mogu smanjiti sklonost bolesti. Nasuprot tome, jako kontaminirani ambijent, izostanak konzumacije kolostruma, davanje vještačke hrane umjesto dojenja majke, stres od hladnoće te prenaseljenost povećavaju osjetljivost životinja na kolibacilozu. E. coli infekcije se često javljaju zajedno sa oboljenjima uzrokovanim rotavirusima, karonavirusima ili kriptosporidijama.

Na farmama i u štenarama, osobiti tipovi E. coli ponekad postaju endemični, sa povećanjem broja oboljelih ili patogenosti, tako da gotovo ni jedan potomak ne izbjegne oboljenje. U takvim okolnostima morbiditet i mortalitet mogu dosegnuti 100%. Životinje koje ostanu zdrave tokom 3 sedmice života, većinom prežive prijetnju od neonatalne kolibaciloze.

Enterotoksična kolibaciloza

Enterotoksična kolibaciloza je česta kod životinja starih 2 dana do 3 sedmice. Zašto je enterotoksična kolibaciloza oboljenje novorođenih, nije potpuno razjašnjeno. Pretpostavlja se da je kolonizacija crijeva bakterijama funkcija kiselosti želuca i da niski pH u želucu postneonatalnih životinja ubija bakterije.

Feces oboljelih životinja je profuzan, žut do bijel, te vodenast do gnjecav. Oboljele životinje su dehidrirane, sa "uvučenim" abdomenom i upalim očnim jabučicama. Životinje uginule od enterotoksične E. coli infekcije su jako dehidrirane, često iscrpljene, a diareični feces je zalijepljen na i oko perineuma. Proljev je najvećim dijelom posljedica lučenja enterocita djelovanjem bakterijskog enterotoksina. Makroskopske lezije obuhvaćaju tanka crijeva koja su dilatirana, mlohava i ispunjenja prozirnom tečnošću. U mezenterijalnim limfnim sudovima prisutni hilus je sličan kako kod životinje bez enteralnog oboljenja. Za razliku od oboljenja sa poremećenom resorpcijom u tankim crijevima, resorpcija je normalna u slučajevima enterotoksične kolibaciloze. Mikroskopski crijeva izgledaju normalna. Dijagnoza se  može postaviti mikroskopskim pregledom nedavno uginulih životinja uočavanjem prisustva bakterija koje oblažu luminalnu površinu enterocita.

Septikemična kolibaciloza

Septikemična kolibaciloza je oboljenje novorođene teladi, janjadi i ponekad ždrebadi, koja nisu primila dovoljno kolostralnog imuniteta. Mada su nastale lezije općenito kao kod septikemije koju uzrokuju drugi mikroorganizmi, infekcija se može lokalizirati u crijevima izazivajući enteritis. Bakterije ulaze u tijelo kroz respiratorni sistem, usnu šupljinu ili preko pupka te postaju septikemične. Septikemiju karakteriziraju fibrinozni arteritis, oftalmitis, serozitis, meningitis te bubrezi sa bijelim mrljama (kortikalni apscesi). Sa enterotoksičnom E. coli često se javljaju i miješane bakterijske infekcije.

Edemska bolest

Edemska bolest, poznata i kao enterotoksemična kolibaciloza, je E. coli infekcija koja je specifična za svinje. Edemsku bolest uzrokuje bakterijski toksin proizveden u tankim crijevima koji se širi hematogeno. To je općenito oboljenje svinja starih 6 do 14 sedmica, i uglavnom je povezano sa promjenom hrane pri odbiću. Često se uočava da obolijevaju najbolje svinje u grupi. Edemska bolest se karakterizira inkoordinacijom stražnjih nogu, prisjedanjem i ljuljanjem, teškim ustajanjem, iritabilnošću, mišićnim tremorom, besciljnim lutanjem i kloničnim konvulzijama.

Hemolitična E. coli proliferira u tankim crijevima nakon promjena hrane i stvara termolabilni enterotoksin, nazvan agens edemske bolesti. Taj sistemski toksin (angiotoksin) izaziva generalizirano oštećenje endotela arteriola i arterija, dovodeći do gubitka tečnosti i edema. Edem se može naći svugdje, ali je najkarekterstičniji u sumbukozi želuca, očnim kapcima, mokraćnom mjehuru i mezenteriju spiralnog kolona. U mozgu arterijsko oštećenje dovodi do malacije u meduli, talamusu i bazalnim ganglijima. Te lezije nervnog tkiva se kolektivno nazivaju fokalna simetrična encefalomalacija ili cerebralna angiopatija svinja. Smrt nastaje uslijed sindroma sličnog endotoksin šoku. Neke životinje imaju bilateralne renalne kortikalnu nekroze tipa Schwartzman. Morbiditet unutar stada je oko 35% i sve oboljele životinje ugibaju.

Kolibaciloza nakon odbitka

Kolibaciloza nakon odbitka je druga specifična bolest svinja koju uzrokuje hemolitična E. coli. Ova bolest izgleda identična enterotoksičnoj kolibacilozi novorođenih u tome što dovodi do sekretorne diaree te tako nema lezija. Međutim, radi se o posebnom soju E. coli, i povezana sa promjenama hrane i držanja pri odbitku.

Enteroinvazivna kolibaciloza

Ova bolest je relativno novog datuma i javlja se kod ljudi, laboratorijskih životinja i, ponekad, goveda i svinja. Nije ustanovljena kao terenski problem kod farmskih životinja. Patogeneza ove bolesti je slična patogenezi drugih invazivnih bakterija kao što je Salmonella spp. Kod ljudi je zahvaćen kolon. E. coli stvara verotoksin, koji dovodi do hemoragičnog kolitisa i ponekad hemolitično-uremičnog sindroma. Izbijanje enteroinvazivne kolibaciloze kod ljudi je često tipa bolesti koja se prenosi hranom.

"Attaching and effacing" E. coli. Ovo obljenje se rijetko nalazi kod kunića, teladi, svinja, janjadi, pasa i ljudi. Stvarna učestalost ove bolesti kod domaćih životinja nije poznata. Lezije se karakteriziraju adhezijom E. coli za mikrovilusni rub enterocita preko bakterijskih struktura tipa čašica i nožica. Nema makroskopskih lezija, izuzev što su crijeva dilatiran i ispunjena tečnošću. Kolonizacija epitela ovim tipom E. coli je relativno česta; bolest nastaje najčešće u asocijaciji sa drugim enteropatogenim mikroorganizmima teladi te dobi, naime rotavirusima, Cryptorosporidium parvum, enterotoksigenom E. coli, karonavirusima, virusnom diareom goveda, i kokcidijama. Za razliku od infekcije enterotoksičnom E. coi kod "attaching and effacing" E. coli infekcije četkasti pokrov enterocita je oštećen i može se uočiti u tkivnim rezovima obojenim H-E.

Salmoneloza

Salmonele su enteroinvazivne bakterije. Sve poznate vrste Salmonella su patogene, i to je jedna važna zoonoza i nozokomialna infekcija. Salmoneloza je značajan uzročnik akutne i kronične diaree i uginuća kod brojnih vrsta životinja i ljudi. U veterinarskoj medicini, salmonela se može javiti epizootijski, enzootijski i sporadično. Vrste koje su najvažnije za izbijanje bolesti su Salmonella typhimurium, Salmonella enteritidis, Salmonella dublin, Salmonella choleraesuis, te Salmonella typhosa.

Salmonele su gramnegativni, pokretni bacili, promjera 0,5 do 0,8 mikrometara i dužine 1 do 3,5 mikrometra. Bakterije su aerobi ili fakultativni anaerobi. Kod životinja nosioca, salmonele borave u mokraćnom mjehuru, intestinalnom traktu i mezenterijalnim limfnim sudovima. Fatalna salmoneloza konja i mačaka ustanovljena je u veterinarskim bolnicama nakon stresa uzrokovanog kirurškim zahvatom i nakon antibiotskog tretmana. Oblik salmonela koji će se javiti - septikemični, akutni enterični ili kronični enterični - zavisi od doze bakterija, prethodnog izlaganja bakteriji, te stresnim faktorima kao što su prenaseljenost, transport, hladne temperature, promjena hrane, graviditet, porođaj, kirurškim zahvat, anestezija i aplikacija antibiotika. Neke od oporavljenih životinja postaju nosioci i izlučuju ovu bakteriju u fecesu, osobito nakon stresa. Mada psi i mačke rijetko dobivaju klinički izraženu salmoneolozu, 10% su nosioci i mogu inficirati ljude kojima prave društvo.

Salmonella infekcije se dobiju konzumacijom pa su kontaminirana hrana i voda važni izvori infekcije kod svih vrsta. Bolest se može prenijeti preko kontaminiranih prstiju, muha i predmeta. Za neke vrste Salmonella mjesta ulaska su tonzile i Peyer-ove ploče, dok druge vrste koloniziraju crijeva, invazivne su i ulaze u epitelne stanice te, zatim, makrofage mukoze. Salmonele izazivaju oboljenje putem enterotoksina, citotoksina (verotoksini), i endotoksina. Kada dođu u kontakt sa makrofazima lamine proprie ili Pajerovih ploča, ove bakterije bivaju fagocitirane i prenesene u regionalne limfne čvorove ili, putem portalne cirkulacije, u jetru. Koloniziraju tanka crijeva, kolon, mezenterijalne limfne čvorove, te mokraćni mjehur. Salmoneloza inficira češće mlade; mladi teže obolijevaju od odraslih; i mladi su skloniji da uginu od septikemije.

Klinički znaci salmoneloze variraju od životinje do životinje te sa dobi. Kod konja nastaje akutni fatalni kolitis. Krave imaju dugotrajnu febrilnu diareu sa izbacivanjem pseudomembrana, a telad akutnu diareu. Kod pasa nastaju nagli napadaji akutne, ali ne i za život opasne, diaree. Mačke podliježu febrilnom enterokolitisu. Svinje ugibaju od septikemije ili enterokolitisa. Posljedica salmoneloze kod svinja je "sindrom rektalne stikture", što predstavlja segmentalni ožiljak nakon ulcerativnog proktitisa i tromboze kranijalne hemoroidalne arterije. Takve svinje su zakržljale i imaju opstipaciju, te im trbuh visi uslijed retencije fecesa.

Salmoneloza je često u obliku enterokolitisa. Lezije nastaju na resicama tankih crijeva, limfoidnom tkivu i sluznici kolona. Invazivne salmonele imaju citotoksični efekt na epitelne stanice, izazivaju njihovu disocijaciju i ljuštenje, i dovode do granulocitne celularne infiltracije lamine proprije. Kasnije se stvaraju difterične pseudomembrane na površini sluznice. Makrofazi mukoze u citoplazmi sadrže salmonele a prate ih plazmaciti i limfociti. U bazalnoj mukozi i submukozi, lezije obuhvaćaju perivasculitis i vasculitis koji može izazvati trombozu. Makroskopske i mikroskopske karakteristike salmoneloze su povećanje Pajerovih ploča i lomfoidnih čvorića cekuma i kolona sa nekrozom površinskog epitela. U ileumu svinja ovalne, izdužene Pajerove ploče su ulcerirane i prekrivene nekrotičnim pseudomembranama,. U kolonu, solitarni limfni čvorići su odignuti i ulcerirani, stvarajući tzv. butonske (dugmaste) ulkuse.

Mezenterijalni limfni čvorovi su povećani, otečeni, edematozni i imaju nekrotična žarišta. Hepatične lezije, rezultat bakterija prenesenih do jetre portalnom venom, su nekrotična žarišta koja napreduju do mikrogranuloma; ovi posljednji predstavljaju male nakupine makrofaga ("paratifoidni noduli ili granulomi") koji su reakcija na Salmonella embole. U septikemičnom obliku, salmonele se šire na druga tkiva te izazivaju, kod nekih životinja, fokalni meningoencefalitis, gnojni bakterijski artritis, ili pak infarkt bubrega. Kod svinja septikemičnu salmonelozu često prati ljubičasto obojenje kože i obimne kapsularne petehije na bubrezima ("bubrezi kao pureća jaja").

Perakutna Salmonella septikemija

Perakutna Salmonella septikemija je oboljenje teladi, ždrebadi i svinja. Mlade životinje su općenito u većem riziku od starijih, mada se razlozi za ovu razliku ne znaju. Kod ždrebadi feces oboljelih životinja je tipično zelen. Vrsta Salmonella koja je najčešća kod septikemične salmoneloze je S. choleraesuis. Makroskopske lezije životinja koje uginu od perakutne salmonelne septikemije su minimalne i posljedica su fibrinoidne nekroze krvnih sudova. Nekroza krvnih sudova izaziva proširene petehije i plavo obojenje (cijanozu) ekstremiteta i ventruma bijelih svinja. Perakutna Salmonella septikemija je obično fatalna kod životinja starih 1 do 6 mjeseci. Uginuće nastaje obično uslijed diseminirane intravaskularne koagulopatije nakon generalizirane Švarcmanove reakcije.

Akutna enterična salmoneloza

Ovo obljenje najčešće izaziva Salmonella typhimurium i nastaje kod goveda, svinja i konja. Karnivori rijetko obolijevaju. Karakteristika ovog oboljenja je difuzna kataralna enteropatija sa difuznim fibronekrotičnim ileotiflokolitisom. Intestinalni sadržaj je neugodnog mirisa i sadrži mukus, fibrin i, ponekad, krv. Multipla žarišta hepatične nekroze i hiperplazija Kupferovh stanica (paratifoidni čvorići), kada su prisutni, karakteristika su akute enterične salmoneloze. Obično je prisutna limfadenopatija. Fibrinozni holecistitis na obdukciji je patognomičan za akutnu enteričnu salmonelozu teladi.

Kronična enteralna salmoneloza

Ovo oboljenje se javlja kod svinja, goveda i konja. Lezije se vide uglavnom kod svinja koje imaju diskretna nekrotična žarišta i ulceracije, uglavnom u cekumu i kolonu. Ona se nazivaju butonski ulkusi. Uz to, pošto salmoneloza izaziva vaskularnu trombozu a svinje imaju loš ili nikakav kolateralni krvotok rektuma (kranijalna hemoroidalna arterija), kod oboljelih životinja nastaju reaktalne strukture sa rezultirajućom distenzijom abdomena, uslijed retencije fecesa. Ožiljak, uslijed ulcerativnog proktitisa, također doprinosi rektalnoj strukturi.